Is AI-geletterdheid nog verplicht?

Het korte antwoord

Is AI-geletterdheid nog verplicht?

AI-geletterdheid is nog steeds verplicht, alleen is de plicht anders geformuleerd. De Europese AI-verordening vroeg vanaf 2 februari 2025 dat je zorgde voor een voldoende niveau bij iedereen die namens jou met AI werkt. Sinds de wijziging van juli 2026 vraagt ze dat je stappen zet om dat niveau te ondersteunen.

Voor een mkb-bedrijf is dat goed nieuws en een valkuil tegelijk. Je hoeft geen examen af te nemen en geen certificaat per medewerker te bewaren. Maar wie leest dat de regel “versoepeld” is en dan niets doet, zit nog steeds fout.

De aanleiding

Wat is er in juli 2026 veranderd?

In juli 2026 is artikel 4 van de AI-verordening vervangen door een plicht om maatregelen te nemen, zonder gegarandeerd niveau. Dat gebeurde met Verordening (EU) 2026/1744, de digitale omnibus inzake AI, op 24 juli verschenen in het Publicatieblad en op 27 juli in werking getreden.

De nieuwe tekst zegt dat aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen “maatregelen” nemen om “de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen”. Er staat ook bij: “Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen.”

De Europese wetgever legt in overweging 8 uit waarom. Een harde eis om een niveau te garanderen past niet bij elk bedrijf en drukt vooral op kleinere ondernemingen. Tegelijk schrijft de wetgever dat AI-geletterdheid “een strategische prioriteit” moet blijven, los van wat de wet eist.

Veel pagina’s die je vandaag vindt, zijn van 2025 en noemen nog de oude eis. Kijk dus naar de datum voordat je een stappenplan overneemt.

Voor wie

Geldt de plicht ook voor mijn bedrijf?

De plicht geldt voor jouw bedrijf zodra iemand er beroepsmatig met een AI-systeem werkt, ook als dat alleen ChatGPT of Copilot is. De wet noemt je dan een gebruiksverantwoordelijke: wie een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt, behalve voor puur persoonlijk gebruik.

Je hoeft dus niets te bouwen om eronder te vallen. Een medewerker die offertes laat samenvatten of mails laat schrijven met een AI-programma, maakt jouw bedrijf al gebruiker. En de plicht geldt ook voor anderen die namens je met AI werken, bijvoorbeeld een freelancer die voor je werkt.

De meeste bedrijven vallen er al onder. Volgens de mkb-barometer van softwaremaker Exact, een enquête onder ruim 1.700 ondernemers, gebruikt 70 procent van het mkb AI, tegen een derde een jaar eerder.

Mijn lezing

Wat betekent AI-geletterd in een klein bedrijf?

AI-geletterd betekent in een klein bedrijf dat je mensen weten wat ze aan AI geven, wat ze terugkrijgen en wie er tekent voor het resultaat. Kennis van modellen of programmeren hoort daar niet bij.

In mijn boek staat het zo:

Eén bijsluiter hoort erbij. Het juiste antwoord voor jouw situatie heeft meer nodig dan de vraag alleen: context aanleveren, controleren wat er staat, en iemand die er uiteindelijk voor tekent.Paul Hoffman

Daar zit voor mij de kern van AI-geletterdheid. In de vijf niveaus van AI waar ik mee werk, hoort het bij het eerste niveau, samen met een zakelijke licentie, afspraken over je gegevens en een mens die controleert wat eruit komt. Alles wat daarna komt, bouwt erop.

De mkb-barometer van Exact laat zien waar het schuurt: 48 procent van de ondernemers vindt het nog spannend om medewerkers met bedrijfsdata in AI te laten werken. Daartegen helpen duidelijke afspraken en mensen die weten waarom die er zijn.

Wat je regelt

Welke maatregelen passen bij een mkb-bedrijf?

Bij een mkb-bedrijf passen een paar eenvoudige maatregelen die je in een maand regelt. Ze volgen uit wat de wet vraagt, en je hebt er bij elk AI-programma dat er later bijkomt ook iets aan.

• Weet wat er gebruikt wordt: vraag je mensen welke AI-programma’s ze gebruiken, ook op hun eigen telefoon of met een privéaccount.
• Kies zakelijke accounts: met een zakelijke licentie en een verwerkersovereenkomst weet je waar je gegevens heen gaan.
• Zet de afspraken op één A4: welke programma’s mogen, welke gegevens er nooit in gaan en wat iemand doet na een vergissing.
• Leg per rol uit wat AI kan: wie offertes maakt, heeft andere voorbeelden nodig dan wie de planning doet.
• Spreek af wie nakijkt: voor alles wat naar een klant gaat, kijkt een mens het resultaat na en staat zijn naam eronder.

Niets hiervan vraagt een extern bureau. Wel tijd van jou als eigenaar, want de afspraken moeten passen bij hoe jullie werken.

De praktijk

Wat doe je deze week?

Begin met één gesprek van een uur met je team: wie gebruikt welke AI waarvoor, en wat gaat daarbij mis? Wat je hoort, wordt je A4 met afspraken.

Plan daarna een vast moment, bijvoorbeeld elk kwartaal, waarop je de afspraken en de voorbeelden samen bijwerkt. Nieuwe programma’s en nieuwe collega’s komen er dan vanzelf in mee.

Wil je weten waar je bedrijf staat? Lees over de vijf niveaus van AI in een bedrijf en doe daar de korte check. Dan zie je meteen of je eerste niveau op orde is.