Wat zijn de vijf fases van AI in een organisatie?

Het korte antwoord

Wat zijn de vijf fases van AI in een organisatie?

De vijf fases van AI beschrijven hoe ver een organisatie is in haar AI-transitie. Ze lopen van een losse licentie tot een organisatie die rond AI is herontworpen.

Eind september was ik op The AI Conference in San Francisco. Daar werd het verschil met Nederland heel zichtbaar. In de video hierboven leg ik de vijf fases aan het whiteboard uit. Hieronder staan ze op een rij, met wat ik in Amerika zag en wat de cijfers erover zeggen.

De vijf fases

Wat gebeurt er in elke fase?

In elke fase verandert er meer: eerst het werk van één medewerker, dan één proces, dan het werk van een heel team en ten slotte de organisatie zelf.

Fase 1: de introductie

Een organisatie koopt een licentie voor ChatGPT of Copilot, en medewerkers gaan vragen stellen aan een AI-assistent. Dat scheelt een medewerker tijd. De manier waarop het bedrijf werkt, verandert nog niet.

Fase 2: de eerste agents

Een agent is een AI-assistent die een vaste taak uitvoert met vaste instructies. Fase 1 en 2 lopen vaak samen op. Met de eerste agents ontstaat het eerste stukje automatisering in het bedrijf.

Fase 3: AI per proces

Daarna kijkt een organisatie per proces wat AI ermee doet. Vaak blijkt dan dat een proces, zoals het altijd liep, niet meer zo logisch is. Toch blijft het proces in deze fase gelijk: agents nemen een deel van het werk over, het werk zelf verandert niet.

Fase 4: herontwerp voor een heel team

In fase 4 ontwerp je processen die bij elkaar horen opnieuw, vanaf de basis. Dat gebeurt op het niveau van een team of een cluster van processen. De vraag is dan hoe het werk, en de organisatie, eruit zou zien als je het vandaag opnieuw opzet.

Fase 5: de hele organisatie

Een organisatie is een opstapeling van processen en teams. Verandert de hele organisatie, dan veranderen ook haar producten, haar diensten en de manier waarop zij met anderen samenwerkt.

De grootste stap

Waarom is de stap van fase 3 naar fase 4 zo groot?

De stap van fase 3 naar fase 4 is de grootste, omdat je daar niet langer bestaand werk versnelt, maar het werk zelf verandert.

Van fase 3 naar 4 is waar de meeste bedrijfsverandering plaatsvindt. Deze stap van 3 naar 4 is vaak ook het meest complex.Paul Hoffman, in de video

Tot en met fase 3 maakt AI bestaand werk sneller. In fase 4 verandert het werk zelf, en daarmee taken, rollen en soms de vraag wie waarover beslist. Dat raakt mensen, en daarom is het lastiger dan een nieuwe licentie of een slimme agent.

Dit is ook de kern van onze white paper AI ontsluierd: niet hoe je AI aan je werk toevoegt, maar hoe je werk eruitziet wanneer je het rondom AI ontwerpt.

Mijn lezing

Waar staan Nederlandse bedrijven, en waar staat Amerika?

Nederlandse bedrijven zitten meestal in fase 1 en 2, en steeds vaker in fase 3. De organisaties die ik in San Francisco sprak, werkten al aan fase 4 en 5.

Alle organisaties die ik in San Francisco sprak, en dat is natuurlijk het speerpuntje van het gebied AI, hadden allemaal oplossingen voor fase 4 en 5.Paul Hoffman, in de video

Dat beeld komt uit mijn gesprekken op het congres en uit mijn werk met Nederlandse bedrijven. Het zijn waarnemingen, geen metingen. Mijn eigen inschatting is dat Amerika hier twee tot drie jaar voorligt.

Het verschil zit niet in het gebruik. Volgens de Stanford AI Index 2026 gebruikte in 2025 91 procent van de ondervraagde organisaties in Europa AI, tegen 90 procent in Noord-Amerika. Het verschil zit wel in het geld: Stanford telt voor 2025 285,88 miljard dollar aan AI-investeringen in de Verenigde Staten, tegen 20,92 miljard in Europa.

Hoe snel die markt beweegt, laat onze eigen telling bij GainWorks zien. Van de 74 standhouders op The AI Conference van 2025 stonden er in 2026 nog 24.

Dat Amerika voorloopt, is geen reden tot zorg. Het geeft ons een goed vooruitzicht op de problemen en oplossingen die hier ook gaan spelen.

De praktijk

Wat betekent dit voor jouw organisatie?

Bepaal eerst in welke fase je organisatie zit, en kijk bij fase 3 al verder dan dat ene proces.

• Kijk verder dan één proces: een agent in een proces dat eigenlijk opnieuw ontworpen moet worden, maakt vooral een oude werkwijze sneller.
• Denk op teamniveau: de grootste winst zit in processen die bij elkaar horen, niet in één losse taak.
• Leer van wie voorloopt: wat in San Francisco nu speelt, komt hier ook. In deel 2 bespreek ik de oplossingen voor fase 4 en 5 die ik daar het vaakst zag.

Wil je weten waar AI in je organisatie het meeste oplevert? Met de BORS pre-scan zie je in vijf korte vragen of een volledige BORS bij je past.